TƏHSİL MÜHİTİ ÜÇÜNCÜ MÜƏLLİMDİR

Övladları üçün yaxşı məktəb və bağça axtarışında olan valideynlərə görə müəssisənin təhsil proqramı, müəllimlərin təcrübəsi, təşkil olunan oyun və məşğələlər, təhlükəsizlik və gigiyena şəraiti seçim zamanı nəzərə alınmalı əsas meyarlardandır. Amma valideynlərin bəzən diqqətindən yayınan daha bir vacib amil var: uşağın hər günü keçirdiyi fiziki mühit.

Pedaqoqlar bildirir ki, uşağın bağçada necə davranması, fəaliyyətə nə qədər maraq göstərməsi, diqqətini toplaması və ya müstəqil hərəkət etməsi yalnız müəllimin yanaşması ilə bağlı deyil. Onların fikrincə, sinfin işıqlandırılması, mebellərin düzülüşü, oyuncaqların yerləşdirilməsi, rənglər, səs-küy səviyyəsi və hətta uşağın sakitləşə biləcəyi bir guşənin olub-olmaması onun gündəlik təcrübəsinə təsir göstərə bilər.

Məhz buna görə Reggio Emilia yanaşmasında təhsil mühitinə xüsusi əhəmiyyət verilir və o, məşhur ifadə ilə “üçüncü müəllim” adlandırılır. Bu yanaşmada uşaqların öyrənmə prosesində valideynlər birinci, müəllimlər ikinci, sinif isə üçüncü əsas iştirakçı sayılır. Pedaqoqlar sinif mühitini uşağın marağını oyadan, qarşılıqlı əlaqəni və öyrənməni dəstəkləyən mühüm pedaqoji vasitə kimi qəbul edirlər.

Başqa sözlə, yaxşı qurulmuş sinif otağı uşağa hər dəqiqə “buraya getmə”, “qaçma”, “oyuncaqları yığışdır” demək ehtiyacını azaltmalıdır. Mühitin özü uşağa nə edə biləcəyini göstərməlidir.

Təsəvvür edək ki, uşaqlar böyük, boş və heç bir fəaliyyət zonasına bölünməmiş bir zalda sərbəst buraxılır. Belə məkanda onların daha çox qaçması, yüksək səslə danışması və diqqətlərini bir fəaliyyətə yönəltməkdə çətinlik çəkməsi təəccüblü deyil. Məkan uşağa aydın istiqamət vermir.

Bunun əksinə, sinif kiçik və aydın fəaliyyət zonalarına bölündükdə uşağın seçim etməsi asanlaşır. Sakit mütaliə guşəsində yumşaq xalça, yastıqlar və uşağın əlinin rahatlıqla çata biləcəyi aşağı rəflərdə kitablar yerləşdirilə bilər. Konstruktiv oyun guşəsində taxta bloklar, lego və müxtəlif quruculuq materialları uşaqları yaratmağa və planlaşdırmağa həvəsləndirir. İncəsənət guşəsində boyalar, kağız, plastilin və təbii materiallar uşağın təxəyyülünü ifadə etməsinə imkan yaradır. Rollu oyun zonasında isə mətbəx, market və ya həkim otağı kimi qurulan kiçik məkanlar uşaqların sosial münasibətləri oyun vasitəsilə sınamasına şərait yaradır.

Bu zonaları aşağı rəflər, kiçik xalçalar və ya yüngül ayırıcılarla müəyyənləşdirmək də vacibdir. Uşaq otağa daxil olduqda harada nə edə biləcəyini daha asan anlayır.

Məktəbəqədər yaş dövründə müstəqillik hissi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Uşağın “Mən bunu özüm etdim!” deməsi onun özünəinamının formalaşmasına kömək edir. Buna görə oyuncaqlar və öyrənmə materialları uşağın göz və əl səviyyəsində yerləşdirilməlidir. Açıq və aşağı rəflər, üzərində sadə şəkillər olan qutular uşağa istədiyi materialı özü seçməyə və oyun bitdikdən sonra onu yerinə qaytarmağa imkan verir.

Mebellərin də uşağın boyuna uyğun olması vacibdir. Yüngül masa və stullar uşaqlara məkanı müəyyən qədər öz ehtiyaclarına uyğunlaşdırmaq imkanı verir. Beləliklə, müəllim hər dəfə oyuncaqların haradan götürüləcəyini və hara qoyulacağını izah etmək məcburiyyətində qalmır.

Sinif otağındakı vizual mühit də uşağın davranışına təsir edən amillərdəndir. Həddindən artıq parlaq rənglər, çoxsaylı plakatlar, divarlarda bir-birinə qarışan şəkillər və əşyalar bəzi uşaqlar üçün diqqəti toplamağı çətinləşdirə bilər. Buna görə sakit, təbii tonlara, boş vizual sahələrə və səliqəli məkana üstünlük vermək daha məqsədəuyğundur.

Divarlarda hazır, parlaq plakatların çoxluğu əvəzinə uşaqların öz əl işlərinin nümayiş etdirilməsi isə başqa bir mesaj verir: “Bu məkan mənim də məkanımdır”. Reggio Emilia mühitlərində də uşaqların işlərinin diqqətlə nümayiş etdirilməsi onların təcrübəsini və öyrənmə prosesini görünən etməyin mühüm hissəsi hesab olunur.

Təbii işıq, bitkilər və təbii materiallardan istifadə də sinfi daha rahat və canlı edə bilər. Eyni zamanda akustik mühit unudulmamalıdır. Xalçalar, pərdələr və başqa yumşaq səthlər səsin əks-sədasını azaltmağa kömək edə bilər.

Başqa mühüm məqam isə sakitləşmə guşəsidir. Məktəbəqədər yaşlı uşaq hələ qəzəb, kədər və həyəcan kimi emosiyalarını tam idarə etməyi öyrənir. Buna görə ağlayan və ya əsəbiləşən uşağı cəzalandırmaq əvəzinə, onun bir müddət sakitləşə biləcəyi təhlükəsiz məkan yaratmaq daha konstruktiv yanaşmadır. Burada yumşaq yastıqlar, hissləri ifadə edən kartlar və sadə sensor materiallar ola bilər.

Mebel düzülüşü də davranışı istiqamətləndirə bilər. Uzun və tamamilə boş keçidlər uşaqların qaçmasına şərait yaradırsa, mebellərin düşünülmüş yerləşdirilməsi hərəkət sürətini daha təbii şəkildə azalda və fəaliyyət zonaları arasında aydın keçidlər yarada bilər.

Deməli, bağça seçərkən valideyn yalnız “Müəllim necədir?” sualını deyil, “Bu uşaq hər gün hansı mühitdə böyüyəcək, oynayacaq və öyrənəcək?” sualını da verməlidir.

Yaxşı layihələndirilmiş sinif otağı uşağa müstəqillik verir, diqqətini toplamasına kömək edir, seçim imkanlarını artırır və emosional rahatlığı dəstəkləyir. Ən əsası isə müəllimin işini asanlaşdırır: pedaqoq günün böyük hissəsini “sakit ol”, “qaçma”, “ora toxunma” deməyə deyil, uşaqları müşahidə etməyə və onların inkişafına bələdçilik etməyə sərf edə bilir.

Çünki yaxşı məktəbəqədər təhsil müəssisəsində sinif otağı sadəcə dörd divar deyil. O, uşağın hər gün ünsiyyətdə olduğu səssiz bir müəllimdir.